نخستین مناظره انتخاباتی تاریخ مصر و گاف عمرو موسی

مصر دیشب برای نخستین بار در تاریخ خود شاهد مناظره تلویزیونی دو نامزد اصلی ریاست جمهوری بود، مناظره ای سه ساعت و نیمه که چشمان میلیونها مصری و بسیاری از مردم دیگر کشورهای عربی را تا دو ساعت پس از نیمه شب به صفحه تلویزیون دوخت.

مناظره میان عمرو موسی و عبدالمنعم ابوالفتوح جریان داشت که دو نامزد برتر انتخاباتی اند که قرار است دوازده روز دیگر (۲۳ مه) برگزار شود، این مناظره از دو شبکه تلویزیونی خصوصی دریم و اون تی وی به صورت مستقیم پخش شد.

عمرو موسی، دیپلمات کهنه کاری که سابقه ده سال تصدی وزارت امورخارجه و ده سال دبیرکلی اتحادیه عرب را دارد، به نوعی نامزد اصلی غیراسلامگرایان (سکولارها) به شمار می رود و در تبلیغات انتخاباتی عمدتاً بر سابقه دیپلماتیک و مدیریتی خود، شناخته شده بودنش در سطح بین المللی و محبوبیتی تکیه می کند که در زمان تصدی وزارت خارجه کسب کرده بود.

در مقابل او، عبدالمنعم ابوالفتوح قرار داشت که سابقه عضویت در شورای رهبری جنبش اخوان المسلمین را دارد و در سالهایی که عمرو موسی مشاغل بالای دیپلماتیک داشته، فعالیت سیاسی و زندان را تجربه کرده است.

او بیشترین اقبال را میان اسلامگرایان را دارد و با اینکه یک اسلامگرای معتدل و لیبرال معرفی می شود اما نامزد غیررسمی سلفیها (بنیادگرایان اسلامی) به شمار می رود و هواداران اخوان المسلمین هم بیش از محمد مرسی که نامزد رسمی این جنبش است، به او علاقه نشان می دهند.

اما همین ویژگیها دستمایه عمرو موسی برای یافتن نقاط ضعفی برای حمله به هماورد انتخاباتی اش شد، رقیبش را به رفتار دوگانه متهم کرد و گفت که او با لیبرالها خود را لیبرال معرفی می کند و با سلفیها، سلفی؛ دم از اعتدال و میانه روی و صلح طلب می زند، در حالی که از بنیانگذاران جماعت اسلامی مصر بوده که خط مشی مبارزه مسلحانه را دنبال می کرد و اعضایش دست به ترور انور سادات، رئیس جمهور وقت زدند.

عبدالمنعم ابوالفتوح هم بر همان سابقه ای انگشت گذاشت که عمرو موسی به آن افتخار می کند: گفت در تمام سالهایی که حکومت حسنی مبارک آزادیخواهان را سرکوب می کرده و بر مردم مصر ستم روا می داشته، عمرو موسی عضوی از رژیم او بوده بی آنکه کلمه ای لب به انتقاد بگشاید.

دین و دولت

مجری برنامه، نظر دو رقیب را درباره اینکه رابطه دین و دولت چگونه باید باشد پرسید که عمرو موسی با اشاره به قانون اساسی مصر که شریعت اسلام را مبنای قانونگذاری می داند گفت که به نظر او قوانین باید بر مبادی (روح و بنیادهای اساسی) دین اسلام استوار باشند و این به آن معنی نیست که احکام شرع باید بکلی و جزء به جزء به اجرا درآیند و او با فعالیت احزاب دینی مخالف است.

رقیبش بر همین نقطه انگشت گذاشت و گفت که بنابراین عمرو موسی با فعالیت دو حزب آزادی و عدالت (وابسته به اخوان المسلمین) و نور (وابسته به جماعت سلفی) که قانوناً به رسمیت شناخته شده و بیشترین آرای مردم را به دست آورده اند مخالف است.

عمرو موسی نتوانست از عهده پاسخ قانع کننده ای به این ایراد برآید و به تناقض گویی افتاد.

اسرائیل دشمن است یا نه

از دو رقیب پرسیده شد که آیا اسرائیل را دشمن مصر می دانند یا نه: عمرو موسی از اینکه پاسخ صریحی بدهد پرهیز کرد اما عبدالمنعم ابوالفتوح بصراحت اسرائیل را دشمن مصر خواند، در برابر پیمان صلح مصر و اسرائیل (پیمان کمپ دیوید) آشکارا موضع گرفت، عقد این پیمان را "فروختن مصر" قلمداد و به بندی از این پیمان اشاره کرد که می گوید مجلس مصر هر پنج سال یک بار می تواند پیمان را بررسی کند و به ادامه برقراری یا فسخ آن رأی بدهد.

دارایی و سلامت جسمی

از دو نامزد خواسته شد میزان دارایی خود و وضعیت سلامتی خود را اعلام کنند: عبدالمنعم ابوالفتوح گفت که ماهیانه ده هزار گنیه (معادل ۱۶۰۰ دلار آمریکا) درآمد دارد و دارای یک منزل مسکونی است که خود و فرزندانش در آن زندگی می کنند اما عمرو موسی از توضیح دقیق میزان دارایی اش سر باز زد و گفت که مسئولان ذیربط از دارایی اش آگاهی دارند و پس از پایان دوره ریاست جمهوری است که باید میزان دارایی اعلام شود تا مشخص گردد که رئیس جمهور آیا از مقام خود برای ثروت اندوزی استفاده کرده است یا نه.

در مورد وضعیت سلامتی نیز عبدالمنعم ابوالفتوح (که پزشک است) گفت بجز اندکی بالا بودن قند خون، مشکل جسمی خاصی ندارد اما عمرو موسی با عصبانیت، موضوع اعلام وضعیت جسمی نامزدهای انتخاباتی را که اساساً به ابتکار عبدالمنعم ابوالفتوح مطرح شده، اقدامی از جانب او برای تخریب خودش عنوان کرد که ۷۵ سال سن دارد و سالخورده تر از رقبای خود است.

در طول مناظره هم عبدالمنعم ابوالفتوح با اشاره به جوانگرایی و اینکه دوره سلطه سالخوردگان بر اداره امور مصر باید به سر برسد در واقع به عمرو موسی کنایه می زد.

گاف عمرو موسی

در اواخر مناظره، از دو رقیب پرسیده شد که اگر اسرائیل به ایران حمله کند چه موضعی خواهند گرفت: عبدالمنعم ابوالفتوح گفت که سیاست خارجی مصر باید مستقل از سیاستهای قدرتهای خارجی باشد و مصر باید با حفظ استقلال خود روابط حسنه ای با دولتهای عربی و اسلامی، از جمله ایران داشته باشد ضمن اینکه نباید به ایران اجازه بدهد که به تبلیغ مذهب شیعه در مصر بپردازد.

عمرو موسی که در بخشهای قبلی مناظره، یکی از موفقیتهای دوران وزارت خارجه خود را پیشگام شدن در رابطه با ایران و برقراری اولین تماس با این کشور در سال ۱۹۹۶ برشمرده بود گفت علیه حمله به ایران موضع خواهد گرفت، هرچند با ایران اختلافات زیادی دارد، از جمله آنچه وی دخالت ایران در امور کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس خواند و همچنین اختلاف بر سر مالکیت جزایر سه گانه و سیاستهای ایران در قبال سوریه و قضیه فلسطین.

اما او که پس از بیش از سه ساعت مناظره و بارها ضربه خوردن از حریف، در اواخر مصاحبه کاملاً آشفته و عصبی به نظر می رسید، دو سه بار گفت که ایران کشوری عربی است.

این بخش از اظهارات او، بلافاصله پس از پایان مناظره به صورت جداگانه بر سایت یوتیوب گذاشته شد و واکنشهای استهزا آمیز فراوانی میان مصریان برانگیخت.

در پایان، به نظر می رسید آنکه شکست خورده از استودیو خارج می شود عمرو موسی است که هر چه مناظره بیشتر پیش می رفت، خستگی و آشفتگی اش بیشتر آشکار می شد و در مقابل، رقیبش در سراسر مناظره، مسلط و آرام و سرشار از اعتماد به نفس به نظر می رسید.

  
نویسنده : میرزا قلی‌خان راپورتچی ; ساعت ۱:٥۳ ‎ب.ظ روز ٢۳ اردیبهشت ۱۳٩۱